Selama berabad-abad sebelum tahun 1071, Anatolia merupakan jantung Empayar Byzantine. Dari pesisir Aegean hingga ke Anatolia Timur, wilayah ini menyediakan tanah pertanian yang subur, kota-kota yang makmur, laluan perdagangan penting serta sumber tentera yang besar kepada empayar. Namun menjelang abad ke-11, sebuah kuasa baharu mula muncul dari arah timur dan memberikan cabaran yang semakin besar kepada pemerintahan Byzantine.
Kuasa baharu itu ialah Dinasti Seljuk, sebuah dinasti Turki yang berasal dari Asia Tengah. Pada abad ke-11, Seljuk berkembang dengan pesat ke arah barat dan membina kekuasaan di Iran sebelum meluaskan pengaruhnya ke Iraq, Caucasus dan wilayah yang bersempadan dengan Byzantine.
Di bawah pemerintahan Alp Arslan, yang menjadi sultan pada tahun 1063, Empayar Seljuk terus berkembang sambil mengukuhkan kedudukannya di Iran dan Caucasus. Alp Arslan merupakan seorang panglima berpengalaman yang memahami kepentingan sempadan Byzantine. Kempen ketenteraannya ke Armenia dan kawasan sekitarnya memberikan tekanan yang semakin besar terhadap kubu-kubu dan penempatan Byzantine.
Sebagai tindak balas, Maharaja Byzantine Romanus IV Diogenes mengambil keputusan untuk membawa peperangan terus ke sempadan timur. Pada tahun 1071, beliau mengatur ekspedisi ketenteraan terbesar yang pernah dipimpinnya dan bergerak ke timur melalui Anatolia menuju Armenia.
Ketika itu, Alp Arslan sedang berkempen di Syria apabila mendapat berita bahawa tentera Byzantine sedang mara menuju Manzikert. Beliau segera bergerak ke utara bersama pasukan yang dapat dikumpulkannya. Kedua-dua tentera akhirnya berhadapan berhampiran Manzikert, sebuah kota berkubu di Anatolia Timur, pada 26 Ogos 1071.
Pertempuran Manzikert berlaku berhampiran kota Manzikert, kini dikenali sebagai Malazgirt di wilayah Muş, Anatolia Timur.
Tentera Byzantine lebih besar, tetapi Seljuk mempunyai kelebihan dari segi pergerakan. Pasukan pemanah berkuda mereka boleh menyerang dari jarak jauh, berundur dengan pantas dan kembali menyerang dari arah yang berbeza, menyebabkan tentera Byzantine sukar mengekalkan formasi mereka.
Pertempuran berterusan sepanjang hari apabila tentera Seljuk berulang kali mengganggu kedudukan Byzantine sebelum menarik sebahagian pasukan mereka menjauhi pasukan utama. Romanus cuba mengekalkan kawalan terhadap tenteranya, tetapi formasi Byzantine semakin terdedah.
Apabila beliau mengarahkan tenteranya berundur ke arah kem Byzantine, kekeliruan mula berlaku dalam barisan tentera. Sebab sebenar keruntuhan tentera Byzantine masih menjadi perbahasan dalam kalangan sejarawan, tetapi keputusannya jelas. Tentera Byzantine mengalami kekalahan, manakala Romanus sendiri ditawan oleh Alp Arslan.
Penawanan seorang maharaja Byzantine oleh seorang sultan Seljuk merupakan peristiwa yang luar biasa, tetapi Manzikert bukanlah pertempuran yang terus menghancurkan Empayar Byzantine. Alp Arslan memilih untuk tidak mara ke Constantinople, manakala penguasaan Seljuk ke atas Anatolia berlaku secara beransur-ansur dalam beberapa dekad berikutnya.
