Pada 17 September 1933, sepucuk surat tiba di Ankara pada saat yang sangat genting dalam sejarah Eropah dan juga Türkiye. Surat itu ditandatangani oleh Albert Einstein dan ditujukan kepada İsmet İnönü.
Isi surat tersebut jelas dan terdesak. Einstein menulis bagi pihak para saintis dan doktor berbangsa Yahudi yang telah dipecat daripada jawatan mereka di Jerman selepas kebangkitan Adolf Hitler pada awal tahun yang sama.
Dalam tempoh beberapa bulan sahaja selepas Hitler menjadi Canselor Jerman pada Januari 1933, undang-undang baharu telah mengusir orang Yahudi daripada universiti dan institusi awam. Einstein sendiri telah meninggalkan Jerman. Namun ramai yang lain masih terperangkap.
Dalam surat tersebut, Einstein mencadangkan agar Türkiye menerima sekitar empat puluh orang sarjana yang diusir. Beliau menegaskan bahawa mereka adalah individu yang sangat berpengalaman dan mampu meneruskan kerja mereka jika diberi perlindungan.
Permintaan ini bukan sahaja bersifat kemanusiaan, tetapi juga praktikal. Para ahli akademik ini, menurut Einstein, boleh terus menyumbang melalui pengajaran dan penyelidikan. Malah, ada antara mereka yang sanggup bekerja tanpa gaji untuk satu tempoh tertentu, menggambarkan betapa terdesaknya keadaan mereka.
Surat itu disampaikan melalui Sami Günzberg, seorang doktor gigi Yahudi-Turki. Pada ketika itu, keputusan ini terletak di tangan kerajaan yang masih membentuk struktur negaranya di bawah kepimpinan Atatürk dan pentadbiran İnönü.
Masa surat ini dihantar juga sangat signifikan. Beberapa bulan sebelumnya, pada Julai 1933, Türkiye telah melaksanakan reformasi besar dalam sistem pendidikan tinggi. Sistem lama dari era Uthmaniyah telah digantikan dengan model baharu yang lebih moden dan sekular. Hasil paling ketara ialah penstrukturan semula Darülfünun (Sekolah Sains) menjadi Istanbul University.
Cadangan Einstein tiba tepat di tengah-tengah perubahan ini. Maklum balas awal dari Ankara bersifat berhati-hati. Kekangan kewangan dan urusan pentadbiran menyukarkan kerajaan untuk menerima keseluruhan cadangan tersebut . Secara rasmi, permintaan itu tidak diluluskan sepenuhnya.
Sebelum berakhirnya tahun 1933, sebahagian ahli akademik dari Jerman yang telah diusir mula tiba di Türkiye. Dalam bulan dan tahun berikutnya, lebih ramai menyusul. Mereka mula berkhidmat di universiti, hospital, dan institusi negara, meneruskan kerja-kerja yang terhenti di Eropah.
Surat itu mungkin tidak membawa perubahan serta-merta, namun ia merakam satu detik penting dalam sejarah apabila sebuah negara yang sedang membina masa depannya menjadi destinasi harapan bagi mereka yang diusir dari negara yang lain.
