Menghadap kawasan berbukit di Üsküdar berdirinya Masjid Atik Valide, salah satu kompleks külliye terbesar yang pernah dibina di Istanbul Uthmaniyyah.
Masjid ini diasaskan pada akhir abad ke-16 oleh Nurbanu Sultan, ibu kepada Sultan Murad III, ketika wanita diraja memainkan peranan penting dalam politik dan kehidupan sosial empayar.
Direka oleh arkitek agung Uthmaniyyah, Mimar Sinan, kompleks ini bukan sekadar tempat ibadah yang menghadap Bosphorus. Ia juga menjadi lambang kekuasaan, kebajikan dan visi seorang ibu terhadap masyarakat.
Nurbanu Sultan merupakan antara wanita paling berpengaruh dalam sejarah Uthmaniyyah pada era yang kemudian dikenali sebagai ‘Sultanate of Woman.’ Sebagai Valide Sultan, beliau mempunyai pengaruh besar dalam istana empayar. Namun seperti ramai wanita diraja Uthmaniyyah lain, beliau memilih untuk meninggalkan legasi melalui kebajikan masyarakat dan penajaan institusi agama, bukan melalui peperangan atau politik semata-mata.
Pembinaan Masjid Atik Valide mencerminkan keinginannya untuk membina sebuah institusi yang akan terus berkhidmat kepada rakyat lama selepas zamannya berakhir.
Külliye yang mengelilingi masjid ini direka sebagai pusat sosial dan keagamaan lengkap yang menjadi sebahagian daripada kehidupan harian masyarakat Üsküdar. Kompleks ini merangkumi madrasah, hospital, dapur umum, caravanserai, sekolah, hammam dan pelbagai kemudahan untuk musafir serta golongan miskin.
Bagi Mimar Sinan, Masjid Atik Valide mencerminkan tahap kematangan dalam perjalanan seni binanya. Daripada sekadar membina bangunan yang mendominasi langit Istanbul, Sinan menyesuaikan keseluruhan külliye dengan bentuk berbukit di Üsküdar sehingga masjid dan bangunan sekitarnya kelihatan ‘tumbuh’ secara semula jadi mengikut permukaan tanah.
Ramai sejarawan menganggap kompleks ini sebagai antara reka bentuk bandar terbaik Sinan yang menunjukkan bagaimana seni bina mampu membentuk bukan sahaja bangunan, tetapi keseluruhan kehidupan sebuah kawasan.
Hari ini, Masjid Atik Valide masih berdiri tenang di atas bukit Üsküdar berabad-abad selepas Nurbanu Sultan memulakan pembinaannya. Ramai pengunjung tertarik dengan reka bentuk elegan Mimar Sinan dan keluasan külliye yang mengelilinginya.
Di tengah Istanbul moden, masjid ini terus menjadi peringatan tentang zaman ketika seni bina digunakan untuk menyatukan agama, kebajikan dan kehidupan awam dalam satu ruang yang harmoni.
